Program podrške razvoju zelenih poslova u Crnoj Gori - fotonaponski paneli za privredu i poljoprivredu

1.     Cilj programa

Program Ujedinjenih nacija za razvoj (u daljem tekstu: UNDP) i Vlada Crne Gore realizuju projekat „Razvoj zelenih poslova u Crnoj Gori“ koji finansira Globalni fond za životnu sredinu (GEF). Cilj projekta je stvaranje povoljne poslovne klime i uslova za ulaganje privatnog sektora u nisko-karbonske i druge ekološki prihvatljive poduhvate u Crnoj Gori.

Program podrške zelenim poslovima u Crnoj Gori – „Fotonaponski paneli za privredu i poljoprivredu“ zajednički sprovode Investiciono-razvojni fond Crne Gore A.D. (IRF) i Eko fond uz podršku UNDP sa ciljevima kao što su:

• razvoj tržišta i veće korišćenje obnovljive energije dobijene iz sunčevog zračenja;
• uvećanje proizvodnje energije dobijene od sunčevog zračenja;
• obezbjeđenje neprekidnog, sigurnog i kvalitetnog snabdijevanja energijom u kontekstu uvećanja energetske sigurnosti;
• smanjenje emisija CO2 u sektoru poljoprivrede, mikro, malih i srednjih preduzeća u Crnoj Gori te samim tim uticaj na zaštitu životne sredine;
• afirmacija korišćenja obnovljivih izvora energije;
• umanjenje troškova poslovanja crnogorskih privrednika a posebno uticaj na smanjenje „energetskog siromaštva“;
• zaštite krajnjih kupaca električne energije u privredi;
• razvoj energetskog sektora;
• postizanje nacionalno definisanih ciljeva emisije gasova sa efektom staklene bašte u kontekstu ispunjavanja UN ciljeva održivog razvoja i izazova predstavljenih Pariškim sporazumom;


Implementacija ovog Programa podrške doprinijeće razvoju tržišta i većem korišćenju obnovljivih izvora energije kao i smanjenju emisija CO2 u sektoru mikro, malih i srednjih preduzeća, preduzetnicima kao i poljoprivrednim gazdinstvima u Crnoj Gori.

2.     Namjena kredita

Namjena ovog programa podrške je finansiranje realizacije projekata korišćenja OIE - za proizvodnju električne energije iz solarnih fotonaponskih sistema uz primjenu razmjene na mjestu konekcije. U okviru Programa postoji mogućnost sufinansiranja projekta kroz bespovratna podsticajna sredstva (subvenciju/grant) od strane Eko fonda, ukoliko krajnji korisnik ostvari to pravo u skladu sa uslovima Programa odnosno Javnog konkursa koji realizuje Eko fond.

Fotonaponski sistem je sistem za proizvodnju električne iz sunčeve energije u skladu sa Zakonom o energetici ("Službeni list Crne Gore", br. 005/16 od 20.01.2016, 051/17 od 03.08.2017, 082/20 od 06.08.2020), gdje je članom 96 definisana proizvodnja električne energije za sopstvene potrebe.

Kreditna sredstva po ovom programu u cjelosti moraju biti uložena u nabavku osnovnih sredstava – nabavka opreme i instalacija fotonaponskih sistema, koji uključuju: nabavka i instalacija fotonaponskih panela (module), nabavka i ugradnja montažne podkonstrukcije za potrebe postavljanja fotonaponskih panela, nabavka i instalacija invertora, nabavka i instalacija kablovskih razvoda za povezivanje i rad fotonaponskih sistema, nabavka zaštitne opreme, nabavka i instalacija sistema nadzora/monitoringa nad fotonaponskim sistemom, nabavka i instalacija gromobranske zaštite [1], nabavka i instalacija priključnog ormara sa prostorom za dvosmjerno brojilo.

Objekti na kojima je pokrenut postupak legalizacije ne mogu biti predmet finansiranja sve do pravnog okončanja postupka.


Finansijska podrška se neće odobravati u sljedeće svrhe:
• Učešće u projektima kojima se krše međunarodno priznata prava radnika, uključujući bezbjednost na radu, pravila i procedure u Crnoj Gori;
• Bilo koja aktivnost koja se smatra nezakonitom ili štetnom po okolinu i opasnom za ljudsko zdravlje;
• Završene investicije u cilju refinansiranja kreditnih obaveza;
• Nemoralne i nelegalne aktivnosti.

3.     Korisnici kredita

Potencijalni korisnici kredita su:

• mikro, mala i srednja preduzeća;
• preduzetnici;
• poljoprivredna gazdinstva;
• poljoprivredni proizvođači

Krajnji korisnici ovih kreditnih aranžmana mogu biti subjekti koji od Uprave prihoda i carina obezbijede potvrdu da uredno izmiruju svoje poreske obaveze.

Pravo na kredit ne postoji, već IRF na osnovu svakog pojedinačnog zahtjeva donosi posebnu odluku.

4.     Način kreditiranja

IRF realizuje ovaj Program direktnim kreditiranjem korisnika kredita.
Zahtjevi za odobrenje kredita koji nisu dokumentovani obaveznom propisanom dokumentacijom neće se razmatrati.

5.     Kreditni uslovi

Krediti koji se odobravaju po ovoj kreditnoj liniji, biće finansirani iz sopstvenih sredstava IRF-a, u skladu sa definisanim uslovima, kako slijedi:

• Maksimalni iznos do 400,000.00 €;
• Minimalni iznos 3.000,00 €;
• Kamatna stopa iznosi 3% na godišnjem nivou uz proporcionalan sistem obračuna kamate;
• Rok otplate do 10 godina (uključujući grejs period);
• Grejs period do 1 godine.

VRSTA I VISINA SREDSTAVA KOJA SE DODJELJUJE PUTEM PROGRAMA PODRŠKE: Ovim Programom podrške postoji mogućnost dodjele bespovratnih podsticajnih sredstava (subvencija) korisnicima kredita.
Maksimalni iznos sredstava podrške koje korisnik može ostvariti za nabavku i instalaciju fotonaponskih sistema iznosi 40% prihvatljivih troškova, odnosno maksimalno do 25.000,00 € prema definisanim kriterijumima Eko fonda (Ul.Slobode 2, Podgorica) za dodjelu podsticajnih sredstava u skladu sa javnim pozivom.
Eventualno odobreni iznos podsticajnih sredstava (subvencije), uplaćuje se na partiju kredita kod IRF-a, u cilju smanjenja kreditne izloženosti krajnjeg korisnika.

Ukoliko je direktan kreditni aranžman u cjelosti pokriven bankarskom garancijom, novčanim kolateralom ili garancijom države, takav kreditni aranžman ili adekvatan dio kreditnog aranžmana se neće posmatrati kao izloženost krajnjeg korisnika.

6.     Naknade

Naknada za kredite koji se realizuju putem ove kreditne linije se neće zaračunavati.

7.     Korišćenje kredita

Rok korišćenja kredita je do 3 mjeseca.

Korisnici kredita dužni su kredit koristiti namjenski u skladu sa ovim programom i ugovorom koji se potpiše između IRF-a i korisnika.

Ukoliko krajnji korisnik ostvari pravo na bespovratna podsticajna sredstva (subvenciju/grant) u skladu sa definisanim kriterijumima Eko fonda za dodjelu, IRF CG A.D. neće sprovoditi terensku kontrolu namjenskog korišćenja kredita, već će prihvatati stavove Eko fonda.

U slučaju da krajnji korisnik ne ostvari pravo na bespovratna podsticajna sredstva (subvenciju/grant), IRF CG A.D. će sprovoditi kontrolu namjenskog korišćenja kredita u skladu sa internim procedurama i uz stručnu tehničku pomoć programskog inžinjera.

IRF realizuje odobrene direktne kredite prenosom sredstava na:
• Račun dobavljača, odnosno izvršioca usluga/radova ili
• Račun Korisnika kredita jednokratno ili po tranšama – fazno, u slučaju kada su dobavljači iz inostranstva.

Prenos sredstava direktno na račun korisnika kredita po tranšama - fazno, podrazumijeva da se naredni prenos sredstava po pravilu neće vršiti prije nego što korisnik kredita opravda namjensko trošenje prethodno realizovanih sredstava po odobrenom kreditu (sredstva po već prenešenim tranšama).

8.     Instrumenti obezbjeđenja

Kao instrumente obezbjedjenja kredita IRF će prihvatati mjenice, hipoteke na nepokretnostima (procijenjena vrijednost ne smije biti niža od vrijednosti tražene kreditne podrške), bankarske garancije, garancije jedinica lokalne samouprave, garancije Vlade Crne Gore, jemstva bonitetnih pravnih lica, zaloge potraživanja i druge uobičajene instrumente obezbjedjenja u bankarskom poslovanju u skladu sa aktima IRF-a i odlukama nadležnih organa IRF-a.

Sve troškove u vezi pribavljanja instrumenata obezbjedjenja i sprovodjenja poslova oko osiguranja, brisanja i povraćaja realizovanih instrumenata snosi korisnik kredita

9.     Potrebna dokumentacija

Potrebna dokumentacija za realizaciju projekta i dobijanje subvencije je:
• Zahtjev za kredit;
• Investicioni program za realizaciju solarne elektrane u skladu sa metodologijom IRF-a odnosno investicioni program prihvatljive sadržine. Pored toga, investicioni program treba da sadrži i očekivane efekte i rezultate uticaja projekta na životnu sredinu sa indikatorima učinka;
• Dokaz nadležnog organa izdatog na osnovu kaznene evidencije, koji ne smije biti stariji od šest mjeseci od dana podnošenja zahtjeva za kredit , da korisnik odnosno njegov zakonski zastupnik nije pravosnažno osuđivan za neko od krivičnih djela organizovanog kriminala sa elementima korupcije, pranja novca i prevare
• Izvod iz Centralnog registra privrednih subjekata ne stariji od 30 dana;
• Rješenje o registraciji za PDV, ako je krajnji korisnik obveznik PDV-a;
• Važeći statut društva;
• Saglasnost za pristup podacima Regulatornog kreditnog registra Centralne banke Crne Gore (RKR) uključujući osnivače i povezana lica;
• Važeći obrazac ovjerenih potpisa lica ovlašćenih za zastupanje (OP) i važeći karton deponovanih potpisa;
• Potvrda Uprave prihoda i carina (poreske uprave) o urednom izmirivanju poreza i doprinosa ne starija od 30 dana;
• Komplet obrazaca za godišnje račune (Bilans stanja, Bilans uspjeha, Bruto bilans (Zaključni list), Analitika kupaca i dobavljača) – za posljednje tri godine, kao i presjek gore navedenih izvještaja za tekuću godinu, izuzev kod klijenata koji nisu u obavezi da sastavljaju finansijske izvještaje;
• Odgovarajući obrazac za posljednji mjesec uplate poreza i doprinosa za zaposlene ovjeren od Potvrda Uprave prihoda i carina (poreske uprave), kao dokaz broja zaposlenih;
• Prijedlog instrumenata obezbjeđenja;
• Profakture/predračune/ponude (kopija ili original) za nabavku, ugradnju/instalaciju opreme (IRF neće prihvatati ponude/predračune/profakture koji su izdati od fizičkih lica). Predmetna dokumentacija ne može biti starija od 3 mjeseca od datuma predaje zahtjeva za kredit;
• Za registrovane poljoprivredne proizvodjače potrebno je dostaviti: dokaz da je registrovan u neki od registara Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, kopija lične karte, kopija kartice žiro računa, uvjerenje o kućnoj zajednici i dr.
• Original izvoda iz lista nepokretnosti sa svim prilozima, kojim se utvrđuje pravo vlasništva na osnovnom odnosno pomoćnom objektu (dostaviti izvod iz katastra ne stariji od 30 dana od dana prijavljivanja na poziv), odnosno ukoliko nije vlasnik, mora imati ugovor o zakupu istih, koji obuhvata period ne kraći od perioda povraćaja kreditnih sredstava za koja se aplicira po ovom programu, kao i ovjerenu saglasnost vlasnika vezano za instalaciju fotonaponskog sistema.

Za fotonaponske sisteme snage veće od 10 kWp potrebno je dostaviti:

• Revidovan glavni projekat sa predmjerom i predračunom izrađen u skladu sa Zakonom o planiranju prostora i izgradnji objekata ("Službeni list Crne Gore", br. 64/17, 44/18, 63/18, 11/19, 82/20)
• Kao prilog revidovanog glavnog projekta potrebno je dostaviti tehno-ekonomsku analizu koja sadrži: pregled prosječne godišnje potrošnje električne energije objekta za tri kalendarske godine (odnosno u slučaju da je objekat izgrađen u poslednje tri godine, za period od početka korišćenja do kraja poslednje kalendarske godine), proračun potencijalne godišnje proizvodnje električne energije korišćenjem relevantnog softvera i podataka iz dostupne literature ili korišćenjem podataka sa mjerenja na terenu, proračun isplativosti investicije izgradnje fotonaponske elektrane;
• Ponuda odabranog izvođača koja sadrži dokaze o efikasnosti i tehničkim karakteristikama opreme (atesti proizvođača). Karakteristike opreme navedene u glavnom projektu koje direktno utiču na tehno-ekonomsku analizu nije moguće mijenjati tokom izvođenja projekta;


Za fotonaponske sisteme snage do 10 kWp potrebno je dostaviti:

• Idejno rješenje i prateća dokumentacija u skladu sa opštinskom odlukom o postavljanju odnosno građenju i uklanjanju pomoćnih objekata koja važi za teritoriju opštine na kojoj je planirano postavljanje fotonaponskog sistema;
• Kao prilog Idejnog rješenja, potrebno je dostaviti tehno-ekonomsku analizu koja sadrži: analizu mjesečne potrošnje električne energije za prethodne tri godine (odnosno u slučaju da je objekat izgrađen u poslednje tri godine, za period od početka korišćenja do kraja poslednje kalendarske godine), proračun potencijalne godišnje proizvodnje električne energije korišćenjem relevantnog softvera i podataka iz dostupne literature ili korišćenjem podataka sa mjerenja na terenu, proračun isplativosti investicije izgradnje fotonaponske elektrane;
• Ponuda odabranog izvođača koja sadrži dokaze o efikasnosti i tehničkim karakteristikama opreme (atesti proizvođača).

Prilog 1:Tehnički zahtjevi za fotonaponske sisteme snage do 10 kWp
Prilog 2: Šema priključka fotonaponskog sistema snage do 10 kWp sa brojilom

Sva dokumentacija se po pravilu dostavlja na crnogorskom jeziku.
Stručna služba IRF-a zadržava pravo traženja dodatne dokumentacije.

10.  Ostale odredbe

Dodatna pravila koja se primjenjuju na ovaj Program kreditiranja, a koja nisu pomenuta u ovom dokumentu, definisana su posebnim aktima koje donose nadležni organi IRF-a

11.  Period trajanja kreditne linije

Kreditna linija traje do 31.12.2021.godine, odnosno do njene promjene ili ukidanja.

 

 

Predsjednik Odbora direktora

Velizar Kaluđerović

 

 

Prilog 1: Tehnički zahtjevi za fotonaponske sisteme snage do 10 kWp

Fotonaponski paneli (moduli) moraju da ispunjavaju sljedeće tehničke zahtjeve:
• Nazivna snaga fotonaponskog modula je minimum 250 Wp
• Efikasnost modula pri standardnim uslovima testiranja (STC): ne manja od 17,5 %
• Materijal okvira: anodizovani aluminijum
• Fotonaponski modul treba da je pokriven kaljenim staklom sa antireflektujućim slojem
• Dopušteno opterećenje snijeg/vjetar: ne slabije od 5300 Pa / 2300 Pa
• Izdržljivost na grad, ne slabije od: prečnik 25 mm pri brzini od 80 km/h
• Temperaturni opseg: ne slabiji od – 30 C do + 50 C
• Garantovana efikasnost PV modula nakon 10 godina: ne manje od 91 % nazivne efikasnosti
• Garantovana efikasnost PV modula nakon 25 godina: ne manje od 82 % nazivne efikasnosti
• Vijak za uzemljenje
• Konstrukcija/nosači fotonaponskih panela treba da budu od legure aluminijuma sa inox zavrtnjima.

Uzemljenje: Formirati PE sabirnicu povezanu na uzemljenje objekta. Sve djelove metalnih konstrukcija fotonaponskih modula u okviru jednog niza je potrebno vezati međusobno, prema instrukcijama proizvođača, tako da čine jedinstvenu galvansku cjelinu i povezati je putem P/F ili Cu užeta (25/30/50 mm2) na PE sabirnicu. Takođe je potrebno izvršiti galvansko prespajanje metalnih ramova koji nose fotonaponske module (ukoliko se ugrađuju) i povezati je putem P/F ili Cu užeta (25/30/50 mm2) na PE sabirnicu. Gromobranska instalacija na krovu objekta (osim ako je krov limen) treba da je izolovana od panela (da ne postoje spojevi sa ramovima panela). Na jednosmjernom razvodu, predvidjeti postavljanje odgovarajućih odvodnika prenapona (ukoliko ta funkcija nije omogućena kod samog invertora). Šina za uzemljenje u ormanu za naizmjenični napon treba biti povezana na PE sabirnicu.

Invertor mora da ispunjava sljedeće tehničke zahtjeve:
• Trofazni (3/N/PE, 230/400 V)
• Maksimalna efikasnost: ne slabije od 98 %
• Maksimalna evropska efikasnost: ne slabije od 97 %
• Opseg promjene frekvencije: ne slabije od 45-55 Hz
• Naznačena frekvencija: 50 Hz
• Faktor snage pri naznačenoj snazi : veći ili jednak 0,99
• THD: manji od 3 % (pri nazivnoj snazi)
• Injektiranje DC komponente struje: manje od 0,5 % In
• Temperaturni opseg: ne slabiji od – 20 C do + 50 C
• Stepen zaštite (prema IEC 60529): IP 65
• Integrisane zaštite:
- Zaštita od ostrvskog rada
- AC prenaponska/podnaponska zaštita
- AC nadfrekventna/podfrekventna zaštita
- Prekostrujna zaštita na AC i DC strani
- Zaštita od obrnutog polariteta priključka na DC strani
• Integrisani monitoring i komunikacioni interfejs:
- Ekran sa informacijama o naponu proizvodnji energije, snazi i naponu
- Ethernet ili Wi Fi
- Web aplikacija ili aplikacija za pametne telefone za praćenje osnovnih parametara proizvodnje fotonaponske elektrane.

Izvođač je dužan da odabere mjesto za invertor poštujući uslove proizvođača u pogledu temperature, vlage i ostalih parametara od interesa kako bi se obezbijedio njegov pouzdan rad.

Standardi
Sve komponente fotonaponskog sistema za proizvodnju električne energije moraju biti u skladu sa međunarodnim standardima, uključujući i standarde koja se tiču bezbjednosti korisnika (bezbjednost od električnog udara, sigurnost, protivpožarna zaštita).
Fotonaponski paneli moraju biti usklađeni sa sljedećim standardima i sertifikatima:
- MEST EN IEC 61853-1:2019
- MEST EN IEC 61853-2:2019
- MEST EN IEC 61853-3:2019
- MEST EN IEC 61853-4:2019
- MEST EN 61215:2013
- MEST EN 61215-1-1:2017
- MEST EN 61215-1-2:2018
- MEST EN 61215-1-3:2018
- MEST EN 61215-1-4:2018
- MEST EN 61215-2:2018
- MEST EN 61730-1:2011
- MEST EN 61730-1:2011/A1:2012
- MEST EN 61730-1:2011/A11:2016
- MEST EN 61730-1:2011/A2:2016
- MEST EN 61730-2:2011/A1:2012
- MEST EN IEC 61730-1:2019
- MEST EN IEC 61730-2:2019
- IEC 62804-1:2015
- IEC 61701:2011
- MEST EN 62716:2014
- TUV certified
Konstrukcija/nosači fotonaponskih panela moraju biti izrađeni u skladu sa sljedećim standardima:
- Eurocode 1, 3, 9
- ISO 9001 / ISO 14001.
Invertori moraju biti usklađeni sa sljedećim standardima i sertifikatima:
- MEST EN 50524:2013
- MEST EN 50530:2013
- MEST EN 50530:2013/ A1:2016
- MEST EN 50530:2013
- EN 50549-1:2019 ili EN 50438:2007
- IEC/EN 61000-3-12
- IEC 61727: 2004
- MEST EN 62109-1:2012
- MEST EN 62109-2:2012
- MEST EN 62116:2016
- Certificate G59/3.

AC orman fotonaponskog sistema mora da ispunjava sljedeće tehničke zahtjeve
Predmetni orman se ugrađuje sa odgovarajućom opremom a prema dispoziciji sa slike koja slijedi.

Picture1

AC orman fotonaponskog sistema mora da obuhvati sljedeće komponente:
• Sabirnice NN (L1, L2, L3, N, PE)
• 2 NN izvoda (ka invertoru i ka postojećem PMO potrošaču)
• prekostrujnu zaštitu (automatske instalacione prekidače za zaštitu od kratkog spoja i zaštitu od indirektnog dodira (ZUDS)) izvoda prema invertoru
• prenaponsku zaštitu (od atmosferskih prenapona)
• prostor – mjesto za ugradnju brojila električne energije (Brojilo električne energije će nabaviti i ugraditi CEDIS. Sam AC orman sa električnim brojilom je potrebno montirati na pristupačnom mjestu kako bi zaposleni iz CEDIS bili u mogućnosti da neometano vrše očitavanje pomenutog brojila)
• Šina za uzemljenje u ovom ormanu treba biti povezana na uzemljivački sistem objekta.
Standardi
Orman je napravljen od poliestera u skladu sa IEC 62208 i IEC-60529; 0,4kV; stepena zaštite IP65.
Automatski prekidači moraju biti u skladu sa standardom IEC/EN 60947-2.
Izgradnja kablovskog razvoda mora da ispuni sljedeće tehničke zahtjeve:
- Potrebno je koristiti kablove koji su posebno prilagođeni upotrebi za instalacije fotonaponskih sistema a testirani su prema standardima: EN 60332-1-2, EN 50267-1-2, EN 50267-2-2 i EN 60216.
- Usled velikih temperatura koje generišu fotonaponski moduli, neophodno je koristiti provodnike od umreženog polietilena ili provodnike koji imaju izolaciju od bezhalogene gume.
- Kabal se polaže u PNK regalima po krovu objekta.
Ako se kabal polaže u zemljanom rovu uz kabl se postavlja i FeZn traka 25x4 mm2 ili Cu uže odgovarajućeg presjeka.

 
 
Prilog 2: Šema priključka fotonaponskog sistema snage do 10 kWp sa brojilom
 
 
Picture2
 


[1] Gromobranska zaštita fotonaponskog sistema će se povezati na postojeću gromobransku zaštitu objekta i uzemljenje objekta. Podrazumijeva se da uzemljenje objekta zadovoljava važeće propise i standarde, te eventualna potreba za rekonstrukcijom uzemljenja nije obuhvaćena kao trošak koji će biti pokriven.

 

KREDITIRANJE